RSS
 

Sendlerowa Irena (1910-2008)

13 lut

Urodziła się 15. II. 1910 r. w Warszawie. Kiedy zachorowała na koklusz, lekarz powiedział, że ratunkiem dla dwuletniej jedynaczki państwa Krzyżanowskich będzie zmiana klimatu. W ciągu dwóch dni zamieszkali w Otwocku, w domu zmarłego kilka miesięcy wcześniej doktora Władysława Wrońskiego. Mała Irenka wkrótce wyzdrowiała, ale rodzicom nie powodziło się najlepiej. Ojciec Ireny, Stanisław Krzyżanowski, był lekarzem, jednym z asystentów dr. Geislera, ale właściwie utrzymywał siebie i swoją rodzinę tylko z tak zwanej wolnej praktyki. Nowy i nieznany lekarz miał niewielu pacjentów i często byli to ludzie biedni, mieszkańcy okolicznych wsi. To im trzeba było jeszcze zostawiać pieniądze na wykupienie leku. W tej trudnej sytuacji z pomocą przyszli siostra i szwagier doktora Krzyżanowskiego. Maria i Jan Karbowscy kupili dawne sanatorium F. Wiśniewskiego przy ulicy Otwockiej (obecnie Kościuszki) róg Szopena, a następnie przekazali obiekt w użytkowanie doktorowi Krzyżanowskiemu. Ojciec pani Ireny z całą pasją i energią zorganizował wzorowe sanatorium dla chorych na płuca. Stosował w nim nowatorskie metody leczenia; przede wszystkim wykorzystywał unikalne w skali kraju walory klimatyczne Otwocka. Pacjenci werandowali tutaj przez cały rok, nawet przy ujemnych temperaturach. Zaowocowało to stałym napływem nowych pacjentów i tym samym sytuacja materialna pp. Krzyżanowskich znacznie się poprawiła.
Doktor Krzyżanowski poza pracą zawodową udzielał się społecznie. Pełnił zaszczytne funkcje. Był przewodniczącym Koła Macierzy Polskiej w Otwocku, wiceprzewodniczącym Towarzystwa Przyjaciół Otwocka, wiceprzewodniczącym miejscowej Rady Opiekuńczej.
Pani Janina brała czynny udział w życiu kulturalnym Otwocka. Wielokrotnie występowała w przedstawieniach zespołu teatralnego działającego przy Towarzystwie „Spójnia”. Irenka przebrana w strój krakowski sypała kwiatki idąc z innymi dziećmi w procesjach świąt kościelnych. Syn doktora Władysława Czaplickiego, piętnastoletni Jurek Czaplicki, uczył ją śpiewu. Najbardziej lubił śpiewać na wysokich, pięknych otwockich sosnach. Irenka wejść na drzewo nie mogła, więc chłopiec brał ją na barana i śpiewali razem. Jerzy Czaplicki to później znany w świecie baryton operowy.
Rodzice rozpieszczali małą Irenkę. Na pytanie ciotki „Co ty robisz, Stasiu, co z tego dziecka wyrośnie?”. Ojciec odpowiadał: „Nigdy nie wiadomo, jak potoczy się życie naszej córeczki. Może być i tak, że nasze pieszczoty będą najmilszymi dla niej wspomnieniami”. Jakże prorocze były te słowa.

Wybuchła pierwsza wojna światowa. Zaczęły się katastrofalne warunki życia. Niemcy wprowadzili na wszystko kartki. Brak było żywności, środków czystości. W Otwocku wielu mieszkańców zachorowało na dur plamisty. Doktor Krzyżanowski nie odmawiał tym chorym pomocy. Zaraził się. Zmarł 10 lutego 1917 r. Miał zaledwie 40 lat.

Po pogrzebie sanatorium zamknięto, aby przeprowadzić w nim dezynfekcję. Gdy je otworzono, matka Ireny zajęła się pracą w administracji. Irena Sendlerowa wspomina piękny czyn Gminy Żydowskiej w Otwocku, kiedy po śmierci ojca dwóch przedstawicieli kahału przyszło z ofertą pomocy finansowej na jej kształcenie. Matka podziękowała, ale była bardzo wzruszona. Żydzi otwoccy jeszcze za życia doktora Krzyżanowskiego okazywali jemu i jego rodzinie dużo serca i wdzięczności za to, że wielu z nich leczył za darmo. Ich dzieci zapraszane były do domu pp. Krzyżanowskich, bawiły się z Irenką. Dzięki tym kontaktom uczyły się języka polskiego, a Irenka – żydowskiego.
W roku 1918 wybuchła epidemia grypy zwanej hiszpanką. Irenka zachorowała, były komplikacje. Dziadek zawiózł ją do prywatnej lecznicy dr. Solmana w Warszawie, gdzie została operowana. Operacja udała się. Wróciła z dziadkiem do Otwocka. Nie chodziła do szkoły. Uczyła się w domu u prywatnej nauczycielki.
W roku 1920 z Rosji wrócili wujostwo Karbowscy. Uważali, że prowadzenie sanatorium bez doktora Krzyżanowskiego nie ma racji bytu. Sanatorium zostało zlikwidowane. Irenka z matką, dziadkiem i ukochanym kotkiem kolejką wąskotorową wyjechała z Otwocka.
Irena Sendlerowa ukończyła studia pedagogiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1932 roku pracowała w Obywatelskim Komitecie Pomocy Społecznej, gdzie prowadziła dział opieki nad matkami nieślubnych dzieci.
Podczas okupacji niemieckiej zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Przy wydziale Opieki Społecznej Zarządu Miejskiego w Warszawie tworzyła tajną komórkę pomocy Żydom. Kiedy w roku 1942 powołano Radę Pomocy Żydom „Żegota”, Irenie Sendlerowej powierzono prowadzenie wydziału dziecięcego. Wraz z koleżankami z wydziału i dzięki zaangażowaniu wielu ludzi dobrego serca Sendlerowej udało się ocalić od śmierci około 2500 żydowskich dzieci.
Irena Sendler została aresztowana w 1943 przez gestapo. Po ciężkim śledztwie Niemcy skazali ją na śmierć. Organizacji udało się ją jednak uwolnić. W czasie powstania służyła jako pielęgniarka w szpitalu powstańczym.
Po wojnie dalej pracowała z dziećmi. Tworzyła domy sierot, dzięki jej determinacji powołano Ośrodek Opieki nad Matką i Dzieckiem – instytucję pomocy rodzinom bezrobotnym.
W 1965 r. została uhonorowana przez izraelski instytut Yad Vashem medalem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. W 1983 r. zasadziła drzewko w Lesie Sprawiedliwych. Odznaczona została także Orderem Orła Białego, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Uśmiechu.
Otwocczanie są dumni, że mieszkanką ich miasta była Irena Sendlerowa. Otwock jej lat dziecięcych, miasto wielu kultur, jego mieszkańcy, relacje między nimi, ukochani rodzice, ukształtowały wrażliwość na drugiego człowieka, szlachetność i humanitaryzm Ireny Sendlerowej.

 

Opracował Sebastian Rakowski na podstawie Anna Mieszkowska, Dzieci Ireny Sendlerowej, Warszawa 2009.

 
Brak komentarzy

Napisane przez w kategorii Bez kategorii

 

Dodaj komentarz