RSS
 

Historia Otwocka 1877-1939

Deutsch Version.

Swoje powstanie i dynamiczny rozwój Otwock zawdzięcza kilku czynnikom. Pierwszym i najważniejszym była budowa w latach 1874 – 1877 linii Kolei Nadwiślańskiej, która łączyła nadgraniczne wówczas miasto Mławę z Kowlem. Trasa przebiegała przez Ciechanów, Modlin, Warszawę Pragę, Dęblin, Lublin, Chełm i Dorohusk. Kolej Nadwiślańska stanowiła strategiczne połączenie trzech wielkich twierdz carskich: Modlina, Warszawy i Dęblina rozmieszczonych wzdłuż linii obronnej, jaką stanowiła Wisła. Początkowo planowano poprowadzić kolej bliżej Wisły. Jednak względy wojskowe, a konkretnie obawa o możliwość szybkiego zniszczenia kolei w planowanej strefie przyfrontowej, zadecydowały o odsunięciu jej od Wisły. W ten sposób, decyzją sztabowców armii carskiej, Kolej Nadwiślańska przecięła lasy otwockie. Oddanie kolei do użytku pozwoliło na powstanie wzdłuż jej biegu licznych osad ludzkich. Wśród nich znajdują się niemal wszystkie miejscowości na tzw. „linii otwockiej”.

Kilka lat po uruchomieniu kolei powstał w Otwocku pierwszy budynek dworca. Stanął w głębi terenu stacji, przy peronie toru do Lublina. Był drewniany, piętrowy, z dwoma bocznymi parterowymi skrzydłami. Na dole mieściła się kancelaria naczelnika, telegraf, kasa biletowa, spedycja bagażu, sala III klasy, bufet i pokój damski, a w bocznych skrzydłach Telegraf Rządowy oraz Wydział Pocztowy i Żandarmsko-Policyjny Zarząd Drogi. Na piętrze znajdowało się mieszkanie zawiadowcy i jego pomocnika. Przy dworcu, od strony Świdra, wybudowano na peronie obszerną drewnianą stylową werandę dla oczekujących na pociągi, a dalej krytą i odkrytą platformę – rampę dla rozładunku i załadunku wagonów towarowych.

Niezwykle korzystnym czynnikiem dla dalszego rozwoju osady była panująca w drugiej połowie XIX wieku moda na letniska. To dzięki niej Otwock nabierał w tym okresie cech miejscowości wypoczynkowej. Za głównego inicjatora tego procesu uznajemy Michała Elwiro Andriollego, znanego wówczas rysownika i malarza. W roku 1880 Andriolli przybył nad Świder, gdzie zakupił od Zygmunta Kurtza ponad 200-hektarowy obszar ziemi. W „Brzegach”, bo tak artysta nazwał swój majątek, wybudował kilkanaście domków przeznaczając je pod wynajem w okresie letnim. Kilka z nich powstało w bardzo oryginalnym i niepowtarzalnym stylu, który z czasem stał się stylem dominującym w krajobrazie Otwocka i tzw. „linii otwockiej”. K. I. Gałczyński w swoim wierszu „Wycieczka do Świdra” nazwał domy budowane w tym stylu  „świdermajerami”.

Za  przykładem Andriollego poszli inni. W Otwocku powstało w tym okresie wiele tzw. willi, które w miesiącach ciepłych gościły przede wszystkim warszawskich gości. Do niezaprzeczalnych walorów przyrodniczych okolic Otwocka dołączyły odkryte w tym czasie wyjątkowo dobre warunki mikroklimatyczne tych okolic. Powietrze było tu suche, czyste i przesączone aromatem żywicy, co wynikało z budowy geologicznej tych terenów. Te specyficzne warunki klimatyczne miały w niedługiej przyszłości zaważyć na dalszym kierunku rozwoju osady.

W roku 1893 Józef Geisler, miejscowy lekarz, zdając sobie sprawę z tego, że taki mikroklimat niezwykle korzystnie oddziałuje na dolegliwości dróg oddechowych, uruchomił w Otwocku pierwsze nizinnie położone sanatorium dla „piersiowo chorych”, otwierając tym samym nowy rozdział w historii późniejszego miasta. Od momentu uruchomienia sanatorium można już mówić o początkach Otwocka  uzdrowiska.

Sanatorium zajmowało przestrzeń 6-morgową, zabudowaną 8 budynkami, na które składały się: willa lekarza zakładu, zakład hydropatyczny, mleczarnia i kumysarnia, internat złożony z 20 pokoi dla chorych, sali jadalnej, czytelni, sali bawialnej i gabinetu lekarskiego, kotłowni, domu dla służby, kuchni oraz werandy, która służyła w zimie za leżalnię. Wszystkie te budynki, oprócz kotłowni, były drewniane. Pokoje dla chorych były duże z weneckimi oknami i miały od 60 do70 m². W latach 1893 – 1896 personelem fachowym zakładu, obok dra Geislera, byli dwaj lekarze: dr Adam Chełmoński i dr Władysław Staniszewski jako lekarz miejscowy. Dr Chełmoński był pierwszym lekarzem naczelnym w sanatorium. W r. 1897, objął po nim tę funkcję dr Władysław Wroński. Poza lekarzami zakład zatrudniał felczera, gimnastyka, masażystę oraz trzech pracowników kąpielowych (dane z 1896 r.). W sanatorium leczono chorych trzema zasadniczymi sposobami: hydroterapią, dietetyką i kumysem. Początkowo placówka zajmowała się leczeniem przewlekłych chorób układu nerwowego, schorzeń dróg oddechowych, otyłości, cukrzycy i skazy moczanowej. W latach 1897 – 1898 liczba chorych niegruźliczych znacząco zmalała i zakład dra Geislera stał się sanatorium przeciwgruźliczym. Warunki klimatyczne wraz z odpowiednią opieką medyczną zadecydowały o sukcesie otwartego sanatorium. W kolejnych latach następował coraz szybszy rozwój osady. Sprzyjała mu ogólna koniunktura gospodarcza, a także rosnąca sława Otwocka jako „pierwszorzędnej stacji klimatycznej”. Doskonałe wyniki leczenia chorób płuc, w tym przede wszystkim gruźlicy, sprawiły, że charakter osady z letniskowego zmieniał się powoli w uzdrowiskowy. Stale przybywało w Otwocku sanatoriów, które coraz częściej specjalizowały się w leczeniu gruźlicy, przybywało także pensjonatów, w których odpoczywali zapracowani mieszkańcy Warszawy wraz z rodzinami.

Rok 1893 to również data powstania pierwszej monografii Otwocka. Jej autor Edmund Diehl pisze, że miejscowość zwana wówczas Otwockiem Stacyjnym lub Willami Otwockimi zabudowana była ok. setką domów letniskowych położonych na 83 parcelach. Przeważały działki 1- i 2-morgowe (0,5 -1 ha). Tylko 13 willi było murowanych. Pozostałe to domy drewniane lekkiej konstrukcji, w większości nie przystosowane do mieszkania w zimie. Domy składały się z kilku mieszkań przeznaczonych do wynajęcia. Większość mieszkań składała się z dwóch pokoi o dwóch oknach, werandy i kuchni znajdującej się przy lokalu lub oddzielnie. Lokale były umeblowane, ale bez pościeli i sprzętów kuchennych. Wkrótce oprócz domów letnich do wynajęcia zaczęto proponować przyjezdnym pokoje w pensjonatach. Ta forma zakwaterowania była znacznie wygodniejsza, gdyż nie wymagała organizowania własnej kuchni. Do najlepszych należał m.in. powstały w 1898 r. pensjonat Jadwigi Nestorowiczówny mieszczący się w dwóch drewnianych domkach w ogrodzie między ulicami: Kościelną, Kościuszki i Szopena. Gościł Komendanta Józefa Piłsudskiego i Władysława Reymonta. Latem na letnisko i kurację do Otwocka przybywało ok. 2 tys. osób. Zaopatrzeniem w żywność zajmowali się okoliczni włościanie i mieszkańcy Karczewa. Na miejscu przy centralnej ulicy prowadzącej do kościoła mieściło się małe targowisko, gdzie znajdowały się jatki mięsne oraz stoiska z owocami i warzywami z ogrodów majątku Otwock Wielki. Rolę ważnego ośrodka życia towarzyskiego odgrywała początkowo stacja kolejowa. Był to punkt łączności. Tu przychodziła codzienna prasa i korespondencja, tu był telegraf i jedyny w miejscowości bufet.

Na werandzie kolejowej do czasu wybudowania tzw. „Cassina” odbywały się zabawy i koncerty. W 1892 r. Feliks Pągowski, cukiernik z Warszawy, na wprost stacji po prawej stronie torów, wzniósł murowano-drewniany budynek kasyna. Oprócz restauracji, cukierni, bufetu i sklepu spożywczego mieściła się w nim także salka koncertowo-teatralna. Opiekę medyczną nad mieszkańcami sprawował zjeżdżający tu na lato z Karczewa dr Józef Geisler oraz warszawski lekarz Odon Bujwid, właściciel jednej z willi przy ulicy Kościelnej. Przy zakładzie kąpielowym dra Geislera czynna była mała apteka, filia apteki karczewskiej.

Wśród pierwszych mieszkańców Otwocka znaleźli się wysocy rangą oficerowie: pułkownik, a później generał Aleksander Westenrick, gen. Michał Jacymirski oraz niechlubnej pamięci gen. Andriej Margrafskij, zastrzelony w Otwocku przez bojowców PPS w 1906 r. Był on zastępcą oberpolicmajstra Warszawy Skałona. Dużą grupę stanowili także przemysłowcy. Był wśród nich właściciel willi „Julija”, przedsiębiorca budowlany i właściciel zakładów ciesielskich i stolarskich, Maurycy Karstens. Być może to właśnie w jego zakładach powstały elementy drewnianych willi budowanych w podwarszawskich letniskach linii otwockiej. Innymi przedstawicielami grupy przemysłowców i inteligencji technicznej byli m.in. Władysław Gostyński, właściciel fabryki produkującej wagony tramwajowe i kolejowe, inż. Emil Sokal, dyrektor warszawskiej Stacji Filtrów, inż. Stanisław Sierkowski, którego biuro techniczno-handlowe specjalizowało się w budowie urządzeń mechanicznych dla budownictwa i przemysłu. W okolicach ul. Kościelnej duże, parkowe parcele mieli: radca stanu Wincenty Kwieciński, Edmund Diehl, autor pierwszego przewodnika po Otwocku oraz ceniony lekarz, bakteriolog Odon Bujwid. Ponadto mieli tu swoje domy architekci: Władysław Marconi i Jan Hinz, sędzia Ganzulewicz, hrabina Załuska, bankier Stanisław Lesser, majster szewski Augustyn Mróz oraz cukiernik Feliks Pągowski. Lepsza koniunktura gospodarcza przełomu wieków zaznaczyła się także rozwojem otwockiego budownictwa. Pod zabudowę parcelowano sąsiadujące z Otwockiem lasy majątku Glina i folwarku Natalin, sędziego Stefana Żaryna. Ponadto domy letniskowe pojawiły się na polach chłopskich. Pomiędzy 1893 r. a 1906 r. przybyło ok. 500 willi. Stale zwiększała się liczba ludności żydowskiej. W 1908 r. na 2.400 mieszkańców 21 % stanowili starozakonni. Zainteresowanie ludności żydowskiej uzdrowiskiem w Otwocku spowodowane było m. in. zakazem ich osiedlania się i kuracji w położonym przy tej samej linii Kolei Nadwiślańskiej, Nałęczowie. Zajmowali się drobnym handlem i rzemiosłem. Byli właścicielami, lekarzami sanatoriów i pensjonatów. Przy ul. Warszawskiej działało sanatorium dla Izraelitów dra Przygody. Dr Gustaw Krukowski, dr Adam Wizel, dr Henryk Higier otworzyli przy ul. Słowackiego sanatorium „Martów”. Towarzystwo Opieki nad Umysłowo i Nerwowo Chorymi Żydami założyło sanatorium „Zofiówka” przy ul. Kochanowskiego. Żydowskie Towarzystwo Przeciwgruźlicze „Brijus – Zdrowie” powołało przy ul. Reymonta sanatorium „Brijus – Zdrowie”, a Żydowskie Towarzystwo „Marpe” – sanatorium „Marpe” przy ul. Świderskiej.

Drewniana zabudowa w sposób szczególny narażona była na pożary, które często wyrządzały olbrzymie szkody i straty materialne właścicielom i mieszkańcom domów. Obywatele Willi Otwockich wiele lat starali się o zgodę na zorganizowanie Ochotniczej Straży Ogniowej, mimo ciągłego sprzeciwu władz rosyjskich wobec powołania takiej organizacji. Dopiero w 1913 roku, po uzyskaniu zgody, udało się wreszcie powołać Ochotniczą Staż Ogniową, dzięki czemu można było walczyć z ogniem i ograniczać skutki pożarów. Założycielem, organizatorem i jej pierwszym komendantem został Strzeżymir Rawicz Pruszyński, obywatel miasta Łodzi, przybyły do Otwocka dla „poratowania” zdrowia. Pierwszą w dziejach Otwocka jednostkę straży pożarnej stanowiło kilkudziesięciu ochotników wyposażonych w niezbędny sprzęt zakupiony dzięki dobrowolnemu opodatkowaniu się na ten cel właścicieli Willi Otwockich. W późniejszym okresie koszty zakupu nowego sprzętu pożarniczego finansowane były m. in. ze sprzedaży biletów na przedstawienia organizowane przez Otwockie Towarzystwo Teatralne. W latach 1929 – 1931 wybudowano remizę.

Wraz z napływem ludności, następował rozwój organizacji życia religijnego w Otwocku. Parafia w Karczewie, do której Otwock należał w owym czasie, nie wystarczała już potrzebom wiernych. Dnia 14 września 1889 roku grono właścicieli willi złożyło do Kurii Biskupiej petycję z prośbą o wzniesienie kaplicy. Ostatecznie wybudowano ją w 1892 r. Pierwsze nabożeństwa odbyły się 31 lipca tego roku. Nadzór nad kaplicą nadal obejmował administrator parafii Karczew. Pierwszym kapelanem otwockim został ks. Stanisław Zembrzuski. W 1892 r. postawiono w Otwocku murowaną kaplicę w stylu neogotyckim, której budowę sfinansowano ze składek społecznych. Zaprojektował ją zamieszkały w Otwocku Władysław Marconi. Działkę pod budowę podarował właściciel dóbr otwockich i inicjator budowy Zygmunt Kurtz. W 1902 r. kaplicę powiększono i przebudowano na kościół, także według projektu Marconiego.

Rok 1911 przyniósł osadzie ważne wydarzenie: dnia 1 czerwca erygowano w Otwocku parafię, wydzieloną z parafii w Karczewie. Początkowo obejmowała ona wille otwockie, świderskie, a po kilku miesiącach dołączono również Rycice, Natalin i Teklin. Pierwszym proboszczem został ks. Zygmunt Gajewicz. W czasie pierwszej wojny światowej księża otwockiej parafii angażowali się w pomoc charytatywną, niesioną najuboższym mieszkańcom Otwocka. Zorganizowano dożywianie ludności oraz zbiórki żywności i pieniędzy. Po odzyskaniu niepodległości parafia otwocka nadal brała czynny udział w życiu społecznym miasta. W dalszym ciągu wydawano posiłki dla najbiedniejszych mieszkańców, prowadzono zbiórki funduszy przeznaczanych na cele społeczne, w których udzielało się m. in. Otwockie Towarzystwo Teatralne. Na początku lat trzydziestych głównym celem stała się rozbudowa istniejącego kościoła. W trudnym nie tylko dla Otwocka okresie wielkiego kryzysu udało się, głównie ze składek społecznych, wybudować nowy kościół parafialny. Poświęcenie kamienia węgielnego pod nowy kościół nastąpiło w 1930 r. Projektantem był Łukasz Wolski (1878-1948), brat ówczesnego proboszcza Ludwika, autor Bazyliki Najświętszego Serca Jezusowego przy ul. Kawęczyńskiej w Warszawie i kaplicy w Zakładzie Ociemniałych w Laskach. Rozbudowaną w stylu modernistycznym świątynię w Otwocku poświęcił 20 października 1935 roku bp Stanisław Gal.

Ważnym wydarzeniem roku 1911 było powstanie Towarzystwa Przyjaciół Otwocka. Jego kilkuletnie starania mające na celu uzyskanie dla Otwocka statutu miasta zakończyły się powodzeniem. W dniu 9 listopada 1916 roku, na mocy rozporządzenia szefa administracji niemieckiej, Otwock uzyskał prawa miejskie. Tereny, które odtąd miały stanowić miasto, zostały wyłączone z gmin: Glinianka, Wiązowna i Karczew. Obszar nowo utworzonego miasta wynosił około 960 mórg, w tym 320 mórg nieużytków, 230 mórg ziemi pod zabudowaniami, podwórkami, ogrodami i drzewami owocowymi i 410 mórg lasów.

Ówczesne władze okupacyjne powoływały w miastach samorządy, tj. rady miejskie. Pierwsze wybory do Rady Obywatelskiej w Otwocku zostały przeprowadzone 7 lipca 1916 roku. W tym czasie prawo głosu posiadało 721 mieszkańców. Wybranych zostało 10 radnych: H. Cybulski, Wł. Dworakowski, E. Kasperowicz, G. Mański, A. Michałowski, B. Migdalski, Cz. Ratman, J. Pinaj, M. Kiener, J.Wasilkowski. Burmistrzem wybrany został Witold Kasperowicz. Nowe wybory oparte na zmienionej ordynacji wyborczej odbyły się 25 lutego 1917 r. W myśl obowiązujących przepisów do Rady miejskiej wchodzili: burmistrz jako przewodniczący, ławnicy i radni miejscy. Liczba tych ostatnich zależna była od liczby mieszkańców; dla Otwocka wynosiła 9 radnych i 3 ławników. Wśród radnych było 5 Polaków i 4 Żydów. Burmistrza mianował szef administracji przy Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim. Został nim Józef Kwieciński. Jedną z pierwszych inicjatyw podjętą przez nowe władze było zorganizowanie uroczystości kościuszkowskich, w trakcie których wmurowano kamień węgielny pod budowę pomnika Kościuszki.
Na podstawie nowych regulacji prawnych 24 sierpnia 1919 r., w wolnej Polsce, wybrana została Rada Miejska z 24 radnymi. Przedstawiciele ludności polskiej i żydowskiej zawarli porozumienie. Określało ono liczbę radnych chrześcijańskich na 13, żydowskich na 11, burmistrzem zostawał chrześcijanin, zastępcą starozakonny.

W okresie międzywojennym, organami terytorialnego samorządu miejskiego były: Rada Miejska i Magistrat (zarząd miasta). Rada Miejska była władzą stanowiącą i kontrolującą, natomiast magistrat stanowił organ wykonawczy Rady oraz organ władzy państwowej w poruczonym samorządowi miejskiemu zakresie działania. W skład Magistratu wchodzili: burmistrz, zastępca burmistrza i ławnicy. Rada Miejska powoływała komisje i komitety. Działalność niektórych komisji była stała. W latach 1918-39 działały m.in. Komisje: Finansowo-budżetowa, Sanitarna, Podatkowa, Gimnastyczna, Rewizyjna.

Do 1935 roku kwestie związane z prowadzeniem uzdrowiska rozwiązywane były przez Zarząd Miejski pod kierunkiem jednego z miejscowych lekarzy, który pełnił funkcję ławnika. Starostwo Powiatowe kilkakrotnie nalegało, aby utworzyć oddzielne władze uzdrowiska, czemu sprzeciwiał się Zarząd Miejski. Dopiero 19 kwietnia 1935 r. zatwierdzony został przez wojewodę tymczasowy statut dla uzdrowiska Otwocka, a w 1936 r. powołana została Komisja Klimatyczna i jej Wydział Wykonawczy. Komisja Klimatyczna składała się z 7 członków: burmistrza, delegata wojewody warszawskiego, lekarza uzdrowiska, dwóch członków Zarządu Miasta, delegata ze społeczeństwa oraz jednego z lekarzy ordynujących w Otwocku. Przewodniczącym Komisji był burmistrz Otwocka.
Do kompetencji Komisji Klimatycznej należało zarządzanie funduszem kuracyjnym, ustalanie wysokości taks i opłat, zakładanie szpitali, prowadzenie stacji meteorologicznej, wydawanie zarządzeń sanitarnych, a także uchwalanie planów zabudowań Otwocka, wydawanie opinii oraz przepisów budowlanych, troska o komunikację miejską i sprawy mieszkaniowe kuracjuszy itp. Zakres działania Komisji Klimatycznej obejmował m.in. prowadzenie przedsiębiorstw kulturalnych i opracowywanie projektu budżetu.

Wraz z osiedlaniem się coraz większej liczby ludności wzrosło zapotrzebowanie na zorganizowanie szkolnictwa. Pierwsza szkoła została powołana do życia z inicjatywy ks. Mieczysława Zembrzuskigo w 1904 r. Ksiądz utrzymywał ją przez cały rok, choć w tym czasie uczęszczało do niej zaledwie dwanaścioro dzieci. W 1905 roku założono w willi Lutyńskich „Paproć” przy obecnej ulicy Reymonta pierwszą w Otwocku szkołę dwuklasową. Szkolnictwo powszechne na tym terenie zapoczątkowane zostało przez grono przedstawicieli miejscowej inteligencji. Wśród inicjatorów znaleźli się: dr Władysław Wróblewski, dr Wł. Czaplicki, Janina Nestorowicz oraz Edward Kasperowicz. Szkołę tę utrzymywało początkowo stowarzyszenie Polska Macierz Szkolna. Uczyła się w niej prawie setka dzieci. Później placówkę przekształcono w prywatną szkołę Haliny Zaniewskiej.

Drugą szkołę utworzono dopiero w 1917 roku. Była to czteroodziałowa szkoła gminna prowadzona przez Zygmunta Różańskiego. 1 czerwca 1918 roku obie instytucje połączono, a powstała w ten sposób placówka, pierwsza w Otwocku powszechna szkoła publiczna nr 1, przeszła na utrzymanie miasta. Przeznaczona była dla dzieci chrześcijańskich. Dopiero w następnym roku powołano drugą publiczną Szkołę Powszechną nr 2, w której zajęto się edukacją dzieci wyznania mojżeszowego. Uroczyste otwarcie placówki nastąpiło 1 października 1919 roku w wynajętych na ten cel pomieszczeniach willi Borensteinów przy ulicy Karczewskiej 31. Szkoła ta została zaliczona w poczet publicznych szkół powszechnych. Nauka odbywała się w języku polskim. Oprócz tego w mieście istniało także sześć koncesjonowanych, prywatnych szkół żydowskich, które były zakładane przez stowarzyszenia kulturalno-oświatowe. Należały do nich: Talmud Tora, Ahawas Tora, Bejs Ulfen oraz Bejs Jakow, Jesziwa, Tomchaj Tmimin. Wymienione placówki miały charakter religijny.

Poza istniejącym w mieście szkolnictwem na szczeblu początkowym, Otwock posiadał również od 1919 roku gimnazjum koedukacyjne o profilu humanistycznym. Kierowane początkowo przez Polską Macierz Szkolną, w 1921 roku przejęte i utrzymywane przez Zarząd Miiasta. 22 kwietnia 1932 r. Rada Miejska podjęła uchwałę o prowadzeniu gimnazjum we własnym zakresie na warunkach samowystarczalnych, a od 12 czerwca 1933 r. przekazała gimnazjum spółdzielni nauczycielskiej pod nazwą „Zrzeszenie Spółdzielcze Uzdrowiskowego Gimnazjum Koedukacyjnego w Otwocku”. Spółka ta zarządzała szkołą aż do wybuchu wojny.
Gimnazjum zajmowało wynajęty piętrowy budynek przy ulicy Warszawskiej13, aod 1933 roku również sąsiedni dom. Szkoła miała trzy pracownie: fizyczno – chemiczną, biologiczno – chemiczną, oraz przyrodniczą. Posiadała także własną salę gimnastyczną.

23 sierpnia 1925 roku położono kamień węgielny pod budowę nowego gmachu siedmiooddziałowej Szkoły Powszechnej Nr 1. W listopadzie tego roku mury zostały wzniesione na wysokość pierwszego piętra. Niestety z braku funduszy budowę trzeba było wstrzymać. W wyniku wsparcia, które miasto otrzymało od Kuratora Okręgu Warszawskiego oraz od Sejmiku Warszawskiego, 17 kwietnia 1928 nowy gmach oddano do użytku.
Ciasnota panująca w pomieszczeniach lekcyjnych Szkoły Powszechnej Nr 1 zmusiła otwockie władze oświatowe do powołania nowej placówki. W 1930 roku kierownictwo tej szkoły zaczęło poszukiwania nowego budynku szkolnego. Wybór padł na dom prywatny przy ulicy Moniuszki 19. Ważnym argumentem tej decyzji był brak placówki szkolnej po tej stronie torów. Od istniejącej Szkoły Powszechnej Nr 1 im. Reymonta wydzielono siedem klas, które stały się zaczątkiem Szkoły Powszechnej Nr 3.
Podobne problemy z zapewnieniem miejsca niezbędnego do nauki pchnęły w 1930 roku zarząd żydowskiej Szkoły Powszechnej Nr 2 do utworzenia Szkoły Powszechnej Nr 4. Otwarta szkoła mieściła się w wynajętym budynku przy ulicy Staszica72, aod roku 1937 w nowym budynku przy ul. Szkolnej. Inwestycje te finansowane były z Funduszu Pracy.

Dla zaspokojenia szybko rosnących potrzeb komunikacyjnych podwarszawskich miejscowości rozwijających się po prawej stronie Wisły, w 1914 r. została uruchomiona kolejka dojazdowa, wąskotorowa z Jabłonny przez Warszawę, Wawer, Falenicę, Świder, Otwock do Karczewa. Zlokalizowany przy ul.Wawerskiej, murowany dworzec kolejki zachował się do dziś. Poza koleją szeroko- i wąskotorową istniały w Otwocku kolejki konne, którymi sprowadzano na stację cegły z pobliskiej cegielni w Teklinie i torf z torfowisk w Anielinie.  W roku 1910, na linii Kolei Nadwiślańskiej na stacji Otwock powstał nowy okazały dworzec kolejowy. Jego architektem był inż. Jan Fijałkowski. Murowany budynek, utrzymany w stylu modernistycznym usytuowano frontem na południe pośrodku niewykorzystywanego dotąd terenu stacji. Tor  kolejowy w kierunku Warszawy przeniesiono i ułożono od strony wschodniej tak, że dworzec znalazł się pomiędzy dwukierunkowymi torami. Dojście i dojazd do nowego dworca skomplikowały się. Piesi musieli przechodzić przez tory, a dojazd odbywał się od tymczasowego przejazdu kolejowego na przedłużeniu dzisiejszej ul. Powstańców Warszawy, zwanej wtedy Kolejową. Prace nad budową połączenia obu części Otwocka rozpoczęte jeszcze przed wybuchem I wojny światowej dokończono dopiero w niepodległej Polsce. Stary drewniany budynek, w którym wcześniej mieściły się kwatery kolejowych urzędników wyremontowano i po adaptacji przekazano jako budynek mieszkalny pracownikom kolei.

Już od roku 1915 działała pierwsza biblioteka i czytelnia miejska. W mieście prowadziło działalność kilka stowarzyszeń kulturalnych, m.in. Towarzystwo „Spójnia”, wynajmujące lokal w domu Oszera Perechodnika na rogu ulic Kościuszki i Kościelnej. Skupiało ono miejscową inteligencję. Ponadto działały: Koło Polek, Towarzystwo Oświaty dla Dorosłych i Towarzystwo Miłośników Śródborowa.
W środowisku żydowskim prowadziły działalność: Żydowskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe „Torbut”, Żydowskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe „Jabne” i Żydowskie Stowarzyszenie Kultury. Życie kulturalne przedwojennego Otwocka skupiało się początkowo na pierwszym dworcu kolejowym, następnie w willi „Cassino” i w domu Perechodnika, a od 1933 w nowo powstałym gmachu Domu Uzdrowiskowego (Kasyna). Ponadto działały kina:  „Oaza”, którego właścicielem był Motel Nusfeld, oraz nieme „Miramare” przy ulicy Orlej (Aleksandra Łopackiego) i okazjonalne przy ulicy Warszawskiej (Mojżesza Łopaty).

Jedną z wizytówek ówczesnego Otwocka były ogrody. Do najpiękniejszych z nich należały: ogród znajdujący się na terenie Uzdrowiska Abrama Gurewicza, ogród przy willi „Podole”. Prawdziwy zachwyt budził park miejski. 18-morgowy teren pod jego powstanie zakupiło miasto w roku 1924 od hrabiego Jezierskiego. Wkrótce wpłynęła do magistratu oferta znanego warszawskiego ogrodnika-planisty Wacława Tańskiego na wykonanie planu parku. Niestety nie jest znany pierwotny układ parku autorstwa Tańskiego. Wiemy, że na jego terenie powstały korty tenisowe i muszla koncertowa. Dziesięć lat później, w roku 1933 zaistniała potrzeba przebudowy parku tak, aby mógł współistnieć harmonijnie z nowo powstałym budynkiem Domu Uzdrowiskowego. Autorem przeróbek był kierownik Parku Ujazdowskiego w Warszawie, Stanisław Życieński-Zadora. Według jego projektu centrum parku stanowił duży, prostokątny basen, otoczony kwietnikami. Część ta była zamknięta zwartą ścianą tuj, stanowiących tło dla pomnika Józefa Piłsudskiego. Na obszarze całego parku uporządkowano i wzbogacono drzewostan.

W roku 1926 powstał w Otwocku amatorski teatr, który istnieje do dziś. Jest więc najstarszym teatrem amatorskim w Polsce, zaraz po przemyskim „Fredreum”. Zapoczątkowali go uczniowie otwockiego gimnazjum pod kierownictwem profesora historii, wychowawcy i malarza Edmunda Ajgnera. Założycielami byli: Krystyna Chrzanowska, Halina Duraczówna- córka znanego adwokata mieszkającego w Otwocku (zginęła w Auschwitz), Bronisława Starzyńska-Balińska, Tadeusz Gajęcki, Aleksander Chłond, Henryk Libe, Leszek Cybulski oraz pierwszy reżyser Józef Kalitko i pierwszy scenograf – dekorator Stanisław Russek. W 1928 r. po otrzymaniu matury i po rozszerzeniu składu powstał teatr pod nazwą „Otwockie Towarzystwo Teatralne”. Zespół nie mając własnej sceny gościnnie występował w siedzibie Towarzystwa Śpiewaczego „Spójnia”. Było to niewielkie pomieszczenie dla około 120 widzów, z małą sceną 3 x4 m. Czasami przedstawienia dawano także w remizie strażackiej, stojącej wówczas na posesji ratusza. Było tam trochę więcej miejsca, co zapewniało aktorom i publiczności komfort i swobodę. Wozy strażackie usuwano na dziedziniec. Szybko zawieszano płachtę, imitującą kurtynę, ustawiano proste drewniane ławy, na których wypisywano kredą numery miejsc, jak w prawdziwym teatrze. W 1933 r. O.T.T. otrzymało własną scenę w okazałym gmachu otwockiego kasyna, które stało się jego siedzibą do wybuchu wojny. Od początku istnienia amatorskiego zespołu otwockiego pożyczano potrzebne na scenę meble, obrazy i inne rekwizyty z prywatnych mieszkań, głównie od sąsiada „Spójni” dra Grubińskiego. Z czasem coraz częściej O.T.T. korzystało z usług słynnego Dłutka, którego firma na Nowym Świecie wynajmowała kostiumy i rekwizyty teatralne nie tylko teatrom amatorskim. Przeważająca część skromnych dochodów OTT szła na koszty związane z przedstawieniami, resztę przeznaczano na cele społeczne. Na przykład za bezinteresowne udostępnienie remizy na przedstawienia rewanżowano się dotacjami na sprzęt dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Otwocku. Aktorzy wspomogli również budowę strzelnicy, a także fundusz rozbudowy kościoła parafialnego.

Inwestować w Otwocku zaczęto dopiero po uzyskaniu niepodległości. Pierwszą inwestycją dla miasta była budowa elektrowni. Wprawdzie zakład taki istniał w Otwocku od roku 1911 (wybudowali go Abram Apt i Mendel Binsztok), jednak w roku 1919 uległ pożarowi i całkowitej dewastacji. W związku z tym 12 lipca 1919 roku Rada Miejska podjęła uchwałę o budowie nowej elektrowni. Oddano ją do eksploatacji 1 listopada 1921 roku po rocznym okresie budowy. Od roku 1936 trwała rozbudowa elektrowni. Przełomowym rokiem był 1938, w którym zakończono przebudowę sieci z prądu stałego na prąd zmienny.

W kwietniu 1920 roku burmistrzem Otwocka został Michał Górzyński, który przedtem piastował tę funkcję w Zakroczymiu. Dążenia, jakimi kierował się Górzyński, sprowadzały się do dwóch zasadniczych kierunków: budowy urządzeń komunalnych i socjalno-kulturalnych. Największy nacisk położono na budowę dróg; ulice miasta w 1918 r. nie miały nawierzchni brukowej. W dniu 16 kwietnia 1916 roku komisja drogowa uchwaliła projekt budowy drogi Otwock – Karczew łączącej się z szosą warszawsko-lubelską. W dziesięcioleciu 1921-1931 zabrukowano19 kmna ogólną długość54 kmulic. Do roku 1939 liczba ta wzrosła do24,5 km, ale wówczas istniało już ogółem156 kmulic. Do roku 1939 ułożono 33,7 km chodników. Roboty drogowe tj. utwardzanie ulic i układanie chodników finansowane były z ogólnych źródeł dochodowych miasta, a od roku 1929 z opłat szarwarkowych.
Od roku 1927 miasto nie otrzymywało żadnych subwencji na budowę dróg  miejskich.

Na posiedzeniach w dniach 17 i 18 lipca 1926 roku Rada Miejska podjęła uchwałę, upoważniającą magistrat do zawarcia umowy z finansowanym przez największe banki amerykańskie przedsiębiorstwem inżynieryjno-konstrukcyjnym Ulen & Co. na budowę szeregu niezbędnych urządzeń komunalnych. Za pieniądze z tzw. pożyczki ulenowskiej zamierzano rozbudować elektrownię miejską, założyć wodociąg i kanalizację, wybudować hale targowe, łaźnie, i przebudować ratusz. Sądząc z zachowanych projektów, ratusz i hale targowe miały być bardzo okazałymi, rozbudowanymi gmachami. Ostatecznie przebudowany z willi budynek magistratu był niewielki, ale za to bogato zdobiony. Miejskiej hali targowej nie wybudowano.

Pod koniec 1926 roku władze miejskie zmieniły pierwotne zamierzenia i postanowiły zamiast urządzeń komunalnych wybudować Dom Uzdrowiskowy (Kasyno). Na decyzję taką wpłynęła zwiększająca się z każdym rokiem liczba kuracjuszy. Była to największa inwestycja miasta w okresie międzywojennym.
Otwock jako uzdrowisko wykazywał rzeczywiście dynamiczny rozwój. Jednakże Dom Uzdrowiskowy (Kasyno) miało być nastawione głównie na zapewnienie rozrywki dobrze sytuowanym gościom. Spodziewano się z tego tytułu znacznych zysków, które miały następnie stanowić fundusze na dalsze, niezbędne dla miasta, inwestycje.
Projekt „kasyna” opracował inż. arch. Władysław Leszek Horodecki. Budowlę oddano do użytku w 1933 roku, ogólny jej koszt wyniósł ponad 2 miliony złotych. Na próżno jednak oczekiwano zysków. W ciągu dwóch pierwszych lat koszt utrzymania kasyna był czterokrotnie większy od dochodów. Pożyczka zaciągnięta na budowę kasyna zachwiała budżetem miasta i do wybuchu wojny w 1939 roku nie została spłacona.
W „Kasynie” miał powstać „dom gry”. Liczono, że dochody z niego będą wysokie, stało się inaczej – na otwarcie „domu gry” nie uzyskano zezwolenia. Sytuacja ta była dla miasta niekorzystna. Roczny dochód z kasyna wynosił maksimum 3 tys. zł, a spłata długów spowodowana jego istnieniem – 50531 zł. Zatem miasto dokładało rocznie 47531 zł. Władzom miejskim zarzucano brak przezorności i przewidywania przy podejmowaniu decyzji o budowie kasyna. Piękny obiekt, obliczony na skalę renomowanego kurortu, nie tylko nie przynosił dochodu kasie miejskiej, lecz stał się dla niej ciężarem.

Inną ważną inwestycją było przeprowadzenie w latach 1934-1936 elektryfikacji Śródborowa. Prace elektryfikacyjne wykonało Warszawskie Biuro Elektrotechniczne J. Kadyńskiego i Z. Reyngolda, na podstawie umowy na kwotę 32115 złotych zawartej z Zarządem Miejskim w Otwocku w 1934 roku.

W 1936 roku przystąpiono w Otwocku do budowy wodociągu i kanalizacji. Projekt opracowany został przez profesora Politechniki Warszawskiej – Karola Pomianowskiego, a zatwierdzony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 22 października 1935 roku. Ogólny koszt budowy miał wynieść 1 milion złotych. Większość kredytów na budowę pochodziła z Funduszu Pracy. W 1937 roku została uruchomiona stacja pomp wodociągów miejskich (zainstalowano tylko jeden agregat). Przed wojną nie zdołano natomiast uruchomić kanalizacji, ponieważ Urząd Wojewódzki zabronił prowadzenia robót przed wybudowaniem oczyszczalni ścieków.

W Otwocku funkcjonowały różnego rodzaju placówki wychowawcze i kolonijne: Dom Wychowawczy dla Sierot Miasta Stołecznego Warszawy, mieszczący się w dawnym Sanatorium F. Wiśniewskiego, a potem dra S. Krzyżanowskiego przy ul. Kościuszki, „Stanisławówka” przy ul. Warszawskiej, gdzie Polsko-Amerykański Komitet Pomocy Dzieciom organizował letnie kolonie dla dzieci.
W Teklinie, w obiekcie zaprojektowanym przez Jana Witkiewicza-Koszczyca, mieścił się zakład letniskowy – prewentorium B. Rodziny Wojskowej „Olin” przeznaczony dla 250 dzieci. Protektorat nad nim przyjęła żona marszałka Józefa Piłsudskiego, Aleksandra, stąd nazwa „Olin” nadana zakładowi.

Pożyczki na kontynuowanie inwestycji uzyskiwano na ogół bez trudności. Mimo inflacji pieniądza i kryzysów gospodarczych wyniki prac samorządowych władz miejskich były widoczne, chociaż nie wszystkie inwestycje były przemyślane i niezbędne. W obliczu konieczności spłacania zaciągniętych przez miasto pożyczek, szczególnie w okresie „wielkiego kryzysu” samorządowcy mieli wyjątkowo trudne zadanie. Na posiedzeniach rozpatrywano głównie sprawy zaciągnięcia pożyczek na pokrycie „uciążliwych zobowiązań i niedoborów budżetowych”. Radni wytykali samorządowi nieudolną gospodarkę. W 1936 roku część zaciągniętych przez miasto pożyczek została umorzona, mimo to na spłacenie długów przeznaczono 36% budżetu. Sytuacja poprawiła się nieco pod koniec lat trzydziestych. Pokryto wówczas niedobór budżetowy lat ubiegłych w wysokości 157 tys. złotych i uzyskano nadwyżkę w wysokości 44 tys. zł. Dzięki temu nastąpiło zwiększenie wydatków na inwestycje. Zagrożenie i sam wybuch wojny uniemożliwił wybranej w maju 1939 roku Radzie Miejskiej podjęcie pracy i stąd nie odbyło się ani jedno posiedzenie.

Do wybuchu wojny Otwock stale się rozrastał, wchłaniając między innymi kolonie Śródborów i Soplicowo. Od 1916 roku, czyli od momentu uzyskania praw miejskich do wybuchu II Wojny Światowej Otwock powiększył liczbę swoich mieszkańców z 8.000 do prawie 20.000, czyli ponad dwukrotnie. Ugruntowana pozycja Otwocka wśród liderów miast uzdrowiskowych sprawiała, że w jego granicach powstało kilka potężnych sanatoriów i setki prywatnych  pensjonatów.

Rozwój Otwocka jako uzdrowiska i letniska został brutalnie zahamowany 1 września 1939 roku. W miesiąc później 4 października  Komisja Klimatyczna została rozwiązana, a Wydział Wykonawczy podporządkowany Zarządowi Miejskiemu pod nazwą Klimatyka Uzdrowiska Otwocka.

Zobacz także:
- Przegląd prasy 1916-1939 

Dodaj komentarz